تەحسین حەمەغەریب لە جیهانی مەعریفە و فیكردا هەموو زانستەكان دەبنە دوو ئاست و پلە، كە پێیان دەوترێت زانست یاخود مەعریفەی پلە یەك و زانست یاخود مەعریفەی پلە دوو، مەعریفەی پلە یەكی هەر زانستێك دەربارەی بابەتی ئەو زانستەیە، بۆ نمونە مەعریفەی پلە یەكی زانستی كیمیا دەربارەی توخمەكانەو مەعریفەی پلە یەكی فیزیا دەربارەی مادەیە و زانستی پلە یەكی پزیشكی دەربارەی تەندروستی مرۆڤە و زانستی پلە یەكی كۆمەڵناسی دەربارەی كۆمەڵگەیەو زانستی پلە یەكی دەروونناسی دەربارەی دەروونی مرۆڤە و زانستی پلە یەكی قانونیش دەربارەی ئەو رێسایانە دەكۆڵێتەوە كە پەیوەندی نێوان تاكەكانی كۆمەڵگە رێك دەخەن. ئەمە لە كاتێكدا مەعریفەی پلە دووی هەر زانستێك دەربارەی خودی

تەحسین حەمەغەریب ررۆماننوسەکان وەک شاخ وان گەورەییان لە بەرزیاندا نییە بەڵکو لە شکۆیاندایە. ئەو شاخانە شکۆیان ھەیە کە خۆیانن ئەگەرچی زۆر بەرزیش نین. زۆرن لەو خوێنەرانەی تەنھا بۆ گەورەیی حەجمی رۆمانەکان و ژمارەی لاپەرەو دەنگ و زوویی دەست پێکردن دەروانن بێ ئەوەی ئەو شکۆ ستاتیکییە ببینن کە لە رۆمانەکاندا ھەن.. منیش وەک کەسێک ئەگەرچی لە تەمەنی شانزەساڵیمەوە خەریکی خوێندنەوەی رۆمانم و باشترین رۆمانەکانی دونیام بە سێ زمان خوێندۆتەوە و لەگەلچ کارەکتەرەکانیان گریاو م و پێکەنیوم و کوشتن و قات و قریم بینیوە، بەڵکو ھەر لەوێ لە ناو رۆمانەکاندا ئەو دیوە نەبینراوەی مرۆڤیشم بینیوە کە ھیچ فەلسەفەو دەروونناسییەک ناتوانێت کەشفی بکات.

د.تەحسین حەمە غەریب ‎:ئەوەی دەمەوێت لەم بابەتەدا شەرحی یەک دێڕی شیعری مەولانا جەلالەدینی ڕۆمییە، کە دەفەرموێت دۆزەخە ئەو ماڵەی کەپەنجەرەی لەبانەکەوە (کڵاوڕۆژنە)ی نیە، لەسەرەوە ڕوناکی نیە، ناتوانێ لەسەرەوە بڕوانی ئەسڵی دین ئەی بەندە ئەوەیە پەنجەرەیەک بکەینەوە. ئەو ژیانەی من و تۆ تیایدا دەژین دۆزەخە دەبێت پەنجەرەیەک بکەینەوە بچینە دەرەوە. مەسەلەی سۆشیاڵ میدیاو گیرۆدەبوون پێوەی یەکێکە لەبابەتە گرنگەکانی ئەم سەردەمە، هیچ بیریارو زانایەکی گەورە نییە بیری لەوە نەکردبێتەوە ئایا ئەمە ئافاتە دەستمان کەوتووە یان دەستکەوتە، چونکە هەردوو دیوەکەی دەبینین، پەیوەندی ئەمە لەگەڵ مەعریفەو تەمەنی ئێمە چەندە؟ مۆبایلەکەی دەستمان ئامڕازێکە، ئایا بەڕاست تەنها ئامڕازێکە، چونکە سەردەمەکانی پێشتر ئامڕازەکان تەنها ئامڕازبوون مرۆڤ بەئارەزووی

تەحسین حەمەغەریب ئەم بابەتە خوێندنەوەیەکی فیکرییە بۆ پرسی نەتەوایەتی، کە بەستراوەتەوە بەو ڕووداوانەی لە ناوچەکە و ڕۆژئاوای کوردستان دەگوزەرێن، و ئامانجم لێی گەیشتنە بە دەرەنجامێکی کردەیی بۆ کۆمەڵگەی کوردی. بۆ چوونە ناو ئەم باسە، پێویستە ئاماژە بە دوو چەمکی سەرەکی لە زانستە مرۆییەکان و یاسادا بکەین کە ئەوانیش نەتەوایەتیی سروشتی و نەتەوایەتیی گرێبەستی کۆمەڵایەتین. ئەم تێڕوانینانە درێژەی ئەو پڕۆژە فیکرییانەن کە پێشتر لە کتێبەکانی وەک نەتەوایەتیی ناوەڕۆکدار و ئیسلامی کوردیدا کارم لەسەر کردوون. لە ئێستادا لە ناوەندە ڕۆشنبیرییەکاندا پرسیارێک دەوروژێنرێت کە ئایا من کوردم یان موسڵمانم، بەڵام ئەمە کێشەیەکی دەستکرد و جۆرێکە لە سەفسەتە، چونکە بنەمایەکی قووڵی فیکری نییە و

نووسینى: دکتۆر تەحسین حەمەغەریب ئێستا لێگەڕێن با هەندێ لە هەڵە بنەرەتییەکان هەڵبدەینەوە کە بەم ڕۆژەیان گەیاندین (بێگومان بە لەبەرچاوگرتنى ئەوەى لە کاتى قەیراندا کاتى هەڵدانەوەی هەڵە و دیاریکردنى هەڵەکار نییە، چونکەئێستا ئێمە دەبێت فریابکەوین خەریکە نەتەوەکە لە ناو دەچێت). بەڵام خۆ ئێمە ڕووی دەممان لە کەسێکى دیاریکراو نییە: یەکەم: دروستکردنى دەوڵەت و کۆمەڵگەى دیموکراسی: زۆرجار بیر دەکەمەوە ئەگەر ئەو هۆشیارییە نەتەوەیی و لە یەکتر ئاگاداربوونەی هەرچوار پارچەی کوردستان کە ئێستا هەمانە، لە سەرەتای سەدەی بیستدا بوونى هەبوایە لەوانەبوو ئێمە ببووینایە بە دەوڵەت، ئەو کاتەی دەوترا دەوڵەت سێ پایەی هەیە ئەوانیش (گەل و زەوی و دەسەڵات)ن !. بەڵام هەنوکە ڕەگەزی چوارەم