تەحسین حەمەغەریب

لە خراپترین دابەشكردنەكان كە بەم دواییە لە زەینی هەندێكدا دروست بووە بریتییە لە دابەشكردنی هاوڵاتیان بۆ نیشتمان پەروەر و دژە نیشتمان ئەویش لەسەر بنەمای (كۆچكردن)، بەو مانایەی ئەوەی كۆچ بكات نا نیشتمانپەروەر و ئەوەش لێرە بمێنێتەوە بەرگری دەكات و نیشتمان پەروەرە، ئیتر كۆچ دەبێتە كۆچ لە نیشتمان!.

سەرەرای ئەوەی دەبینم گەنجەكانی نیشتانەكەم لە پێناوكۆچكردندا چەند نارەحەتی دەچەژن، تەنانەت گیانیشیان لەو پێناوەدا دەبەخشن، بەڵام بە بۆچوونی بەندە ئەوە ناراستترین ئەنجامگیرییە كە وادابنرێت ئەوەی دەڕوات ئیتر پشتی لە نیشتمان كردوە. لە روونكردنەوەی ئەوەشدا نامەوێت هەموو ئەوە دووبارە بكەمەوە كە ئێستا باوەو و دەیلێین: بەهۆی بێكاری و بێمووچەیی و نائومێدییەوە یاخود بۆ دەسخستنی خۆشگوزەرانی كۆچ دەكەن، لەوانەیە ئەمە لە ئاستی تاكدا بەو شێوەیە بێت، بەڵام لەوە دڵنیام وەك گروپ و دیاردە هەرگیز هۆكارەكەی ئەوە نیەو كۆچكردنیش راكردن لە بەرپرسیارێتی نیە لە نیشتمان، لەوانەیە كۆچی لاوان بێبەرنامە بێت بەڵام هەرگیز هەڵەو خراپ نیە:

یەكەم: ئایا نیشتمان تەنها ئەو خاكەیە كەمرۆڤی لەسەردەژی، هەروەك چۆن ماسیش لە دەریادا دەژی( لە نۆڤڵێتی چاوی ماسیدا ئەم بەراوردەم بەكاربردوە).

ئەگەر وایە ئیتر دەپرسم ئایا ماسی قەد بێ دەریا دەژیت، هەروەك چۆم مەولانا دەڵێت نەمن بێ خۆر دەژیم و نە ماسیش بێ ئاو.. ماسی بێ ئەوەی ئاو ببینێت بەردەوام بەو دەژیت، هەروەها مرۆڤیش بەردەوام بە نیشتمانەكەی دەژی تەنانەت ئەگەر هەرگیز ئەویش نەبینێت، ئەوەی ئێمە لە نیشتمانماندا دەیبینین ئەوانە شتەكانی نێو نیشتمانن نە خودی نیشتمان، هەروەك چۆن ماسی بە چاوەكراوەكانییەوەتەنها شتەكانی ناو ئاو دەبینێت نەوەك خودی ئاو . شتەكانی ناو نیشتمان بەری درەختی نیشتمانن نەوەك خودی درەختەكە ئەگەرچی بێ ئەو درەختە هەرگیز ئەوان نابن، ئەمە سەبارەت بە ماسیش بە هەمان شێوەیە كە شتەكانی ناو ئاو بەری ئاوون خودی ئاو نین.

دووەم: خۆراك و جێگەو ژیانی ماسی لە ئاوەوەیە، خۆراك و مانەوەو ژیانی هەركەسێكیش لە نیشتمانەكەیەوەیەتی، ئەمە لە لایەكی دیكەوە بێجگە لە دەریا ماسی خاوەنی هیچ نیە مرۆڤیش بێجگە لەوەی نیشتمان پێی دەبەخشێت خاوەنی هیچ نیە، تەنانەت كە دروات پارەو جەستەو فەرهەنگ و چێژی پەروەردە بووی ناو نیشتمانەكەی لەگەڵ خۆی دەبات ، بەڵام لە لایەكی دیكەوە هیچ كام لە ماسیان لەوانی دیكە زێتر خاوەنی نیشتمان نین!.

سێیەم: ماسی هەر ئەو كاتەی هەست بەگرنگی ئاو دەكات كە لە ئاو دەبڕێت، هەر ئەو دەمەش هەست بە گەورەیی دەریاو ئاو دەكات كە لە درەوەی ئاو بۆ ئاو دەروانێت، مرۆڤیش هەر ئەو دەمە هەست بە گەورەیی نیشتمان دەكات، كە لە دەرەوەی نیشتمان( ئەگەر بە خەیاڵیش بێت) بۆ نیشتمان بروانێت!.

چوارەم: نازانم لەوانەیە بۆ ماسیش وا بێت، هەمیشە مرۆڤ لە دەرەوەی نیشتمان پێوەرەكەی نیشتمانە، جوانی ناشیرینییەكانی شوێنەكانی دیكە بە جوانی و ناشیرینییەكانی نیشتمان دەپێوێت ، ئای چەند زۆرن ئەو شوێنانەی لە رۆمانەكاندا خوێندوومەتەوەو بەو شوێن و جێگەیە بینیومن كە لە نیشتماندا ئەزمونم كردوون، هەر بۆیە نیشتمان ئەزمونێكی قووڵە هەرگیز ناتوانرێت لە بیر بكرێت، لەبەرئەوە خۆشترین خواردنەكان خواردنەكانی دەستی دایك ونیشتمانن، خۆشترین گۆرانییەكانی دونیا گۆرانی كوردی ..مەقام و سیاچەمانەو هۆرەو حەیرانن.. بەلای منەوە هیچ شاعیرێكیش بەقەد نالی و مەولەوی و مەحوی جزیری شاعیرنین، بۆیە كە كوردێك كۆچ دەكات نیشتمان بەجێناهێلێت ، بەڵكو نیشتمانەكەی لەگەڵ خۆی دەبات.

پێنجەم: ماسی كە لە دەرەوەی ئاوە هەر ئەو دەمە هەوڵی ئەوەدەدات خۆی بخاتەوە ناو ئاو ، بۆیە مانەوەی ماسی لەدەرەوەی دەریا دەبێت كاتی بێت ئەگینا هەوا دەیخنكێنێ، هەروەها دەرچوونیش لە نیشتمان نابێت بۆ هەمیشەیی بێت بەڵكو دەبێت كاتی بێت، ئەو كەسەی بۆ هەمیشە نیشتمان ئەوا ناگۆرێت وەك لە رووكەشدا وا دەردەكەوێت بەڵكو ئەو دەمرێت!.

شەشەم: هەموو دەرچوونێك بینینی شتێكی نوێ و وەرگرتنی ئەزمونی نوێیە بەڵام بۆ ئەو كەسەی كە نەخەوێت، هەربۆیە پاسەوان بەدیار خەوتووەوە دادەنێن، ماسی لە دەریادا چونكە ناخەویت ئیتر پێویستی بە پاسەوان نیەو ئەو كەسەش سەفەر دەكات و بە ئاگایە ئەوا بە ئەزمونەوە دێتەوە و ئەزمونەكەی سوودی بۆ نیشتمان دەبێت، ئەو گەنجانەی دەرەوەی وڵات لە پێش رووخانی سەدامدا بە عارەقی ناوچاویان كەس و كاریان لێرە دەژیاند، بە پێچەوانەوە ئەوەش بێ ئاگایانە دەروات، نەوەك هەر نیشتمان سوودمەند نابێت لێی، بگرە دوای ئەوەی كەڵكی پێوە نەما ئیدی بە نەخۆشی یاخود گرفتی یاساییەوە بۆ نیشتمان دەگەرێتەوە،چەند زۆرن ئەو بەرپرس و كەسانەی كە رۆژئاوایان بینیوە و دوای گەرانەوەیان نەوەك هیچ سوودێكیان بۆ نیشتمان پێوە نیە ، بەڵكو فێری ستەمكاری و فێلكردن بوون بۆ هەرچی زیاتر خیانەت لە خاك .

حەوتەم:ئەگەر بروانامەكانی گەنجە ماندووەكانی ئەم وڵاتەو ئەو برە داراییە نەبوایە كە كۆچكەران و هەندێ لە ریكخراوە دەرەكیەكان بۆ ئێرەیان هێنا ئەوا ئەو تۆزە گۆرانەش هەیە قەد نەدەبوو، لە بیرتە حیزبە دەسەلاتدارەكان ناچار بە قەبووڵی گۆرانكاری كران ئەگینا هەتا ئێستاش تەنها حیزبییەكان بروانامەكانیان بۆخۆیان قۆرخ كردبوو و تەنها هەر ئەوانیش نان و هەوایان بە دەست بوو، بەڵام كۆچ وكرانەو و فشار ناچاری بە قەبوڵكردنی هەندێ بابەتی كردن.

هەشتەم:ئەگەر لەبری تۆرندن و ئازاردانی خەڵك دەسەڵات بەرنامەی هەبوایە ئەوا خەڵكی نەوەك بە قاچاغی بەڵكو بە ئاشكرا و نەوەك ناچاری كۆچی هەمیشەیی بەڵكو سەفەری كاتیان دەكرد، لەبری ئەوەی كات و جەستەو تواناكانیان بۆ وڵاتانی دیكە بۆ نیشتمان دەگرانەوەو لە وڵاتدا سەرفیان دەكرد.

من دڵنیام هیچ مرۆڤێكی خاوەن دڵ نیە دڵی بهێنێت بۆ هەمیشە نیشتمانی بە جێ بهێڵێنێت، بەڵكو بۆ هەر كوێ بروات لەگەڵ خۆی دەیبات. مەولانا دەڵێت: ئێمە لە دەریاین و دواجار بۆ دەریاش دەگەرێینەوە، ماسی قەد ئاو و دەریا بەجێ ناهێڵێت!.