رانان: حسێن ئەدهەم عەدالەت چەمكێكی مەزن و بابەتێكی گرنگی مەعریفی و مرۆییە، هاوكات پێویستییەكی هەنووكەیی مێژووییشە، بەدرێژایی مێژوو جێی مشتومڕو قسەوباس بووە لەسەر ئاستە جیاوازەكاندا، خاڵی وەرچەرخان و یەكلاكەرەوەی ئاریشە جۆربەجۆرەكانی ئادەمیزادە، ئەگەر وەكو خۆی نومایان و جێبەجێ بكرێت ئەوا هەموان بەبێ جیاوازی رەگەزو رەنگ و شوێن و كاتی جیاوازەوە بەختەوەرن. یەكێك لەو كارو بەرهەمانەی كە جێی خۆیەتی ئاماژەی پێ بكەین، هەوڵەكانی نووسەرو رووناكبیر (تەحسین حەمە غەریب)ە. دوابەدوای ئەوە و وێڕای كارە بەردەوام و كەم وێنەكانی نووسەر لە بوارە جیاجیاكان و بەتایبەت لەسەر چەمكی عەدالەت لە شوێن و كاتە جیاوازەكاندا هەمان بابەتی بۆ خوێندنی باڵا ئامادە كرد. ئەوە بوو شاكارەكانی

وەرگێڕانى: لیان سەییدی ئەمە تێکستەکەیە دوای چاککردنەوەی ڕێنووس و خاڵبەندی بەبێ دەستکاریکردنی ژمارەکان و کەمکردنەوەی وشەکان: نازناوی "مامۆستای یەکەم" و "پیاوی گەورە"یان لە "ئەرستۆ" ناوە، "تۆماس ئەکویناس" لە بەرهەمەکانیدا ناوی "مامۆستا" یان "فەیلەسووف"ی لێ ناوە و "خواجە نەسیری تووسی"یش ناوی "حەکیم" و "حەکیمی یەکەم"ی لێ ناوە."ئەرستۆ" شاگرد و قوتابیی "ئەفلاتوون" لە ساڵی (367)ی پێش زایین، واتە (18) ساڵ پاش مەرگی مامۆستاکەی چووە ناو ئەکادیمیاوە، ئەو لەو کاتەدا (18) ساڵ بووە.وردە وردە بووە کۆنترین و بەرجەستەترین فێرخوازی ئەکادیمی، بە جۆرێک "ئەفلاتوون"ی مامۆستای ناوی "عەقڵی ئەکادیمیا"ی لێ نابوو. تاکو مامۆستاکەی زیندوو بوو وازی لە قوتابخانەکەی نەهێنا. چواردە ساڵ پاش مەرگی "ئەفلاتوون"، "ئەرستۆ"

موسعەب ئەدهەم خواگیان ئاگاداری كە  بە گەدەی خالی و لێوی وشكەوە ، ڕۆژانە دەم به زیكر و دەست پڕ لە حەسەنات و چاو بەئەسرین، لە بەر قاپی كەرەمتدا گەردن كەچانە هەڵدەكوڕمم، شەوانەش لە گەڵ تریفەی مانگ و تیرۆژی ئەستێرەكاندا، دێشك دەگرم، لە حزورتا، تەراویح و شەونوێژ و خەتمەكەم ، ئیلاهی ئەی بەدی هێنەری سەرجەم مەخلوقەكانی زەوی و ئاسمان، خاوەنی كەونی بەرین و ئاسمانی شین، دەریای بێ بن، منی بەندەت ئاتاجی ڕەحمەت و سۆزی تۆم، چاوەڕێم لەب دەرگای دڵاوای و میهرتا  بم لاوێنی، چاوەڕێم بەتەوابی خۆت قەڵەمی عەفو بەسەر تاوانەكانما بهێنیت و بە بارانی لێخۆشبوونیشت چرۆی سیس و ژاكاوی ڕۆحم ببوژێێنیتەوە،