دوایینەکان
ناوى کتێب: دوایینەکان
نووسینى: تەحسین حەمەغەریب
کتێبى ژەمارە یەکى زنجیرەى کـێبى هەژانە
ساڵى ٢٠٠٧ چاپ کراوە
ناساندنى کـتێبەکە:
کتێبی “دوایینەکان” بەرهەمێکی فیکری و فەلسەفی قووڵی نووسەر و لێکۆڵەر تەحسین حەمەغەریبە. ئەم کتێبە تەنها کۆمەڵە وتارێک یان ژیاننامەیەک نییە، بەڵکو هەوڵێکی جیدی و فرە ڕەهەندە بۆ تێگەیشتن لە پڕۆژەی فیکری سێ گەورە بیریارى ئیسلامی و چاکسازی لە کوردستان و ناوچەکەدا، کە ئەوانیش (سەعید نوورسی، ئەحمەدی موفتیزادە و ناسری سوبحانی)ـن.
بۆچی “دوایینەکان”؟
نووسەر پێیوایە ئەم سێ زاتە “دوایین” نوێنەری ئەو جۆرە لە بیرکردنەوەی گشتگیرن کە توانیویانە ئایین وەک سیستەمێکی تەواوکاری (ڕۆح، عەقڵ، و دەق) ببینن.
– سەعید نوورسی (دوایین عاریف): وەک لوتکەی عیرفان و ئیمان لە سەدەی بیستەمدا.
– ئەحمەدی موفتیزادە (دوایین فەیلەسووف): وەک خاوەن دیدگایەکی فەلسەفی بۆ مرۆڤ و کۆمەڵگە و دەسەڵات.
– ناسری سوبحانی (دوایین فەقیهـ): وەک نوێخوازێک لە بواری دەق و ئیجتیهاد و یاساداناندا.
بەشی یەکەم: سەعید نوورسی و پاراستنی ئیمان
لەم بەشەدا،نووسەر باس لەوە دەکات کە چۆن “بەدیعوزەمان” لە سەردەمێکدا دەرکەوت کە ماددیگەرایی و پۆزەتیڤیزمی خۆرئاوایی هەڕەشەی لە بنەماکانی ئیمان دەکرد. نوورسی لە ڕێگەی “پەیامەکانی نوور”ـەوە، نەک تەنها وەک سۆفییەک، بەڵکو وەک عارفێکی هوشیار، هەوڵی دا ئیمان لە زیندانی عەقڵی ماددی ڕزگار بکات و بێسەودایی و پووچگەرایی مۆدێرنیتە تێکبشکێنێت.
بەشی دووەم: ئەحمەدی موفتیزادە و فەلسەفەی گۆڕان
نووسەر تیشک دەخاتە سەر لایەنە فیکرییەکانی کاک ئەحمەد وەک بیرمەندێک کە دەیویست ئیسلامی بوون” لە فۆرمە تەقلیدییەکەی دەربهێنێت و بیخاتە ناو کایەی پراکتیکی و سیاسی و کۆمەڵایەتییەوە. باس لە چەمکەکانی “شورا”، “تەزکیە” و “حکومەتی ئیسلامی” دەکات لە دیدی موفتیزادەوە. لێرەدا موفتیزادە وەک کەسایەتییەک دەردەکەوێت کە
دەیەوێت مرۆڤ لە کۆیلایەتی دەسەڵاتە ستەمکارەکان ڕزگار بکات و بیگەڕێنێتەوە بۆ جەوهەری تەوحید.
بەشی سێیەم: ناسری سوبحانی و شۆڕشی ئیجتیهاد
کتێبەکە باس لە ناسری سوبحانی دەکات وەک “دوایین فەقیهـ” بەو مانایەی کە ئەو کۆتا کەس بوو توانی بە جورئەتەوە تەمی سەر دەقە ئایینییەکان بڕەوێنێتەوە. سوبحانی پڕۆژەیەکی هەبوو بۆ دووبارە خوێندنەوەی قورئان و فلتەرکردنی فەرموودەکان. ئەو دەیویست فیقهێک دابڕێژێتەوە کە لەگەڵ پێویستییەکانی سەردەمدا بگونجێت و چیتر ئایین نەبێتە ئامرازێک بۆ پاساودانی دۆخی باو.
خوێندنەوەی بەراوردکاری و ڕەخنەیی
گرنگترین لایەنی کتێبەکە لێرەدایە؛ نووسەر تەنها وەسفیان ناکات، بەڵکو:
– خاڵە هاوبەشەکانیان: دەستنیشان دەکات، وەک (گەڕانەوە بۆ قورئان، گرنگی تەزکیەی
نەفس، و خەمی ئوممەت).
– نووسەر بە ڕەخنەوە سەیری نەوەکانی دوای ئەم سێ زاتە دەکات و پێیوایە ئەوانەی دوای ئەمان هاتوون نەیانتوانیوە پڕۆژە فیکرییەکانیان پەرە پێ بدەن، بەڵکو زۆرینەیان تەنها لەسەر “ناوەکان” ماونەتەوە.
کێشەی مۆدێرنیتە و جیهانی نوێ
تەحسین حەمە غەریب لە پێشەکی و کۆتایی کتێبەکەدا، باس لەوە دەکات کە ئێمە لەىجیهانێکی “پارچە پارچە”دا دەژین. ئەم سێ بیرمەندە هەوڵێکی گەورەیان دا بۆ ئەوەی “مانا” بۆ ژیانی مرۆڤی کورد و موسڵمان بگەڕێننەوە. کتێبەکە داوا دەکات کە تەنها وەک مێژوو سەیری ئەم سێ کەسایەتییە نەکرێت، بەڵکو وەک “پڕۆژەیەکی تەواونەکراو” مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت.
کتێبی “دوایینەکان” بۆ توێژەران و ئەوانەی دەیانەوێت لە ڕەگ و ڕیشەی فیکری ئیسلامی سیاسی و ڕیفۆرمی ئایینی لە کوردستان تێبگەن، سەرچاوەیەکی بێ هاوتایە. کتێبەکە وەک “ئاوێنەیەک” وایە کە تێیدا ئاستی فیکری و سیاسی نەوەی ئێستا لە ئاست گەورەیی ئەو سێ زاتەدا دەبینرێت.
