نووسینى: یاسین حەمەسەعید

(پەروەردەیەک لە کۆمەڵگەدا کاریگەری دەبێت، ئەگەر هونەری کردبێتە سەنتەر…ڤیلیام گلاسەر)

 هەرچەند پۆلێنکردنی هونەر (لە سەردەمی ڕێنێسانسەوە بەدواوە) هاتە ئاراوە. چەندین چەمک و توانای بنەڕەتی لە ژیاندا هەن کە لە ژێر چەمکی فراوانی هونەردا پێناسە دەکرێن، لەگەڵ ئەوەشدا لە قۆناغی هاوچەرخدا ناتوانرێت بەو تێڕوانینە فراوانە بەردەوام بێت. بۆیە بەپێی پێداویستییەکانی ئەمڕۆی مرۆڤ، گونجاندنی تیۆری گشتی هونەری کار بە چەندین وردبینی، پرسێکی قورس و بەرپرسیارانەیە.

بۆیە مامەڵەکردن لەگەڵ هونەر لە پەروەردەدا بابەتێکی گرنگ و پێویست و بەرچاوە، بەهۆی هاتنە ناوەوەی ئەم بابەتە لە هەموو بەشەکانی ژیاندا. نابێت چاوپۆشی لەو ڕۆڵە بکەین کە هونەر لە گەشەپێدانی کەسایەتی مرۆڤەکاندا دەیگێڕێت؛ چونکە هونەر پەیوەندییەکی نزیکی بە پێداویستییە سۆزداریەکانەوە هەیە، بەرزکردنەوەی هێزی خەیاڵ، تێگەیشتن، بیرکردنەوە و دەربڕین، چاندنی بەهرەی هونەری، تێرکردنی پێداویستیە دەروونیەکان، دروستکردن و بەهێزکردنی هەستی قبوڵکردنی خۆ، ڕێزگرتن لە خۆت و ئەوانی دیکە، و بەهێزکردنی ڕۆحی هاوکاری و هاوتەریبە لەگەڵ پرۆسەی پەروەردە و پەروەردە وەک پشتگیری و هێز بۆ مەبەستی پەروەردەیی دادەنرێت.

هاوکات لە ڕووی زانینی بینراوەوە، هونەرە بینراوەکان لە هەموو شتێک هەمیشەییترن کە دەتوانن جێپەنجە لەسەر یادەوەری مرۆڤ بەجێبهێڵن. بۆیە بە یارمەتی ئەم تیۆریە دەتوانرێت لە کتێبەکانی پرۆگرامی خوێندندا، هاوکات لەگەڵ وانەکانی هونەردا، سەرنجی بینراو و نەبینراو لەبەرچاو بگیرێت. هەرچەندە ئەمڕۆ مانای هونەر لەگەڵ چەمکە کۆنەکەیدا گۆڕاوە؛ بەڵام تێکەڵبوونی ژیانی مرۆڤ لەگەڵ هونەردا بووەتە هۆی ئەوەی فۆرماتە پێشوەختە دیاریکراوەکان بشکێن و بنەما کۆنەکانی هونەر بە نائاگایی بچنە ناو ژیانی مرۆڤەوە. سەرهەڵدانی ئەم چەمکە لە پانتاییە بەرفراوانەکەیدا، تەنانەت لە هەموو ژیان و بە تایبەت لە هەموو کتێبەکانی پرۆگرامدا، کاریگەری لەسەر شێوازەکانی وانەوتنەوەش هەبووە.

خاڵێکی تری گرنگ کە پێویستە ئاماژەی پێبکرێت، ئەو تێڕوانینە نادروستەیە کە بە بەراوردکردنی زانستە مەعریفیەکان و هونەر لەگەڵ زانستە مرۆییەکان دروست بووە. ئەرکی زانستە مەعریفیەکان، وەک زانستە ئەزمونییەکان و بیرکاری، بەهۆی ئەو گۆڕانکارییە دەستبەجێ و واقیعیانەی کە دەتوانن لە جیهانی دیاردەییدا جێبەجێی بکەن، زیاتر لە زانست و هونەری مرۆڤ سەرنجی زیاتریان هەیە؛ لە کاتێکدا هونەر لە هەموو تەوەر و بنەماکانی پەروەردەدا بەشدارە. بە گشتی دەکرێ بڵێین: بنەما پەروەردەییەکان بەبێ هونەر ناتوانن کاریگەری پێویستیان هەبێت و زانستە مەعریفیەکانیش لە ڕێگەی هونەرەوە سەرنجڕاکێش دەبن.

سەرەڕای گرنگی و کاریگەری بەرچاوی هونەر لە پەروەردەدا، بەداخەوە لە سیستەمی پەروەردەی هەرێمی کوردستاندا، هێشتا وانەی هونەر وەک بابەتێکی لاوەکی سەیر دەکرێت. ئەم تێڕوانینە نادروستە کاریگەری نەرێنی لەسەر پرۆسەی پەروەردە بەگشتی دروست کردووە. کاتێک نمرەی وانەی هونەر لە کۆی گشتی نمرەکاندا حیساب ناکرێت، ئەمە پەیامێکی نادروست بە قوتابیان و تەنانەت دایک و باوکانیش دەگەیەنێت کە گوایە هونەر گرنگ نییە.

ئەم سیاسەتە پەروەردەییە کە هونەر پەراوێز دەخات، پێچەوانەی هەموو ئەو تیۆرە پەروەردەییە نوێیانەیە کە جەخت لەسەر گرنگی هونەر دەکەنەوە لە پێکهێنانی کەسایەتی تەواوکاری قوتابیاندا. کاتێک سیستەمی نمرەدانان گرنگی بە هونەر نادات، ئەمە ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر:

– کەمبوونەوەی بایەخدانی قوتابیان بە وانەی هونەر

– لاوازبوونی ڕۆحی داهێنان و خۆدەربڕین

– کەمبوونەوەی گرنگیدان بە چالاکییە هونەرییەکان

– دڵساردبوونەوەی مامۆستایانی هونەر

لە ڕاستیدا، ئەم تێڕوانینە کورتبینانەیە بۆ هونەر لە سیستەمی پەروەردەدا، بووەتە هۆی دروستبوونی بۆشاییەکی گەورە لە پرۆسەی پەروەردەی تەواوکاردا. چونکە هونەر تەنها وانەیەک نییە بۆ وێنەکێشان یان گۆرانی وتن، بەڵکو ڕێگایەکە بۆ:

– پەرەپێدانی بیرکردنەوەی ڕەخنەیی

– بەهێزکردنی توانای چارەسەرکردنی کێشەکان

– گەشەپێدانی خەیاڵ و داهێنان

– دروستکردنی متمانە بە خۆبوون

– پەرەپێدانی هەستی جوانناسی

بۆیە پێویستە بەرپرسانی پەروەردە لە هەرێمی کوردستان چاوخشاندنەوەیەکی قووڵ بە سیستەمی هەڵسەنگاندن و نمرەداناندا بکەن. گرنگە وانەی هونەر وەک بابەتێکی سەرەکی سەیر بکرێت و نمرەکانی کاریگەریان لەسەر ئەنجامی کۆتایی قوتابیان هەبێت. هەروەها پێویستە:

– زیادکردنی کاتژمێرەکانی وانەی هونەر

– دابینکردنی بودجەی تایبەت بۆ کەرەستە هونەرییەکان

– دامەزراندنی مامۆستای پسپۆڕی هونەر

– گرنگیدان بە پێگەیاندن و ڕاهێنانی بەردەوامی مامۆستایانی هونەر

لە کۆتاییدا، گۆڕینی ئەم تێڕوانینە نەرێنییە بۆ هونەر لە سیستەمی پەروەردەی هەرێمدا، پێویستی بە هەوڵێکی بەکۆمەڵ هەیە. پێویستە هەموو لایەک – لە وەزارەتی پەروەردەوە تا دایک و باوکان – تێبگەن کە هونەر بەشێکی جیانەکراوەیە لە پەروەردەی تەواوکار و سەرکەوتوو. تەنها بەم شێوەیە دەتوانین نەوەیەک پەروەردە بکەین کە خاوەنی کەسایەتی تەواوکار و داهێنەر بن.